Get Adobe Flash player

เข้าชม...facebook

ดัชนีบทความ
บาลีไวยากรณ์ฉบับเร่งรัด
สมัญญาภิธาน
สนธิ
นามศัพท์
สัพพนาม
อัพยยศัพท์
อาขยาต
กิตก์
สมาส
ตัทธิต
ทุกหน้า
อัพยยศัพท์
๑๘. อัพยยศัพท์ คือ ศัพท์ที่แจกด้วยวิภัตติเหมือนนามนามไม่ได้ คงรูปอยู่อย่างเดิมแบ่งเป็น พวก คือ
อุปสัค ๑ นิบาต ๑ ปัจจัย ๑. (ใช้ลง ข้างหน้า, กลาง, ท้าย ตามลำดับ)
๑๙. อุปสัค แปลว่า ขัดข้อง ใช้นำหน้านามนามและกิริยาให้วิเศษขึ้น มี ๒๐ ตัว คือ
อติ ยิ่ง เกิน ล่วง ทุ ชั่ว ยาก
อธิ ยิ่ง ใหญ่ ทับ นิ เข้า ลง
อนุ น้อย ภายหลัง ตาม นิ ไม่มี ออก
อป ปราศ หลีก ทั่ว ข้างหน้า ก่อน ออก
อปิ หรือ ปิ ใกล้ บน ปฏิ เฉพาะ ตอบ ทวน กลับ
อภิ ยิ่ง ใหญ่ จำเพาะ ข้างหน้า ปรา กลับความ
อว หรือ โอ ลง ปริ รอบ
อา ทั่ว ยิ่ง กลับความ วิ วิเศษ แจ้ง ต่าง
อุ ขึ้น นอก สํ พร้อม กับ ดี
อุป เข้าไป ใกล้ มั่น สุ ดี งาม ง่าย
๒๐. นิบาต แปลว่า ตกลง ได้แก่ตกลงในระหว่างนามศัพท์บ้าง กิริยาศัพท์บ้าง ใช้บอกอาลปนะ กาล ที่
ปริเฉท อุปไมย ปฏิเสธ ความได้ยินเล่าลือ ความปริกัป ความถาม ความรับ ความเตือน เป็นต้น.
๒๑. ปัจจัย คือ เครื่องปรุงแต่ง ใช้ลงท้ายนามศัพท์ และธาตุ มี ๒๒ ตัว คือ โต-ตฺร-ตฺถ-ห-ธ-ธิ-หึ-หํ-
หิญฺจนํ-ว-ทา-ทานิ- รหิ-ธุนา-ทาจนํ-ชฺช-ชฺชุ-เตฺว-ตุ-ตูน-ตฺวา-ตฺวาน.
๒๒. โต ปัจจัย เป็นเครื่องหมายตติยาวิภัตติ แปลว่า ข้าง เช่น ปุรโต ข้างหน้า ปจฺฉโต ข้างหลัง.
เป็นเครื่องหมาย ปัญจมีวิภัตติ แปลว่า แต่ เช่น สพฺพโต แต่-ทั้งปวง(ที่). อญฺญโต แต่-อื่น (ที่).
๒๓. ตฺร-ตฺถ-ห-ธ-ธิ-หึ-หํ-หิญฺจนํ-ว ปัจจัย เป็นเครื่องหมายสัตตมีวิภัตติ แปลตามสัตตมี
วิภัตติ เช่น สพฺพตฺถ ใน - ทั้งปวง (ที่) เป็นต้น.
๒๔. ทา-ทานิ-รหิ-ธุนา-ทาจนํ-ชฺช-ชฺชุ ปัจจัย เป็นเครื่องสัตตมีวิภัตติลงในกาล เช่น สพฺพทา ในกาลทั้ง
ปวง และ สทา ในกาลทุกเมื่อ เป็นต้น.
๒๕. ปัจจัยที่เป็นกิริยากิตก์ ตัว คือ เตฺว-ตุ-ตูน-ตฺวา-และตฺวาน. ใช้ต่างกันดังนี้ คือ
เตฺว ลงท้ายธาตุ เป็นเครื่องหมายจตุตถีวิภัตติ แปลว่า เพื่อ เช่น กาเตฺว เพื่ออันทำ.
ตุ ลงท้ายด้วยธาตุ เป็นเครื่องหมาย ปฐมาวิภัตติ แปลว่า อันว่า เช่น กาตุ แปลว่า . การกระทำ.
และเป็นเครื่อง หมาย จตุตถีวิภัตติ แปลว่า เพื่อ เช่น กาตุ เพื่ออันทำ , คนฺตุ เพื่อการไป.
ส่วน ตูน-ตฺวา-ตฺวาน. ลงท้ายธาตุ เป็นเครื่องหมายกาล แปลว่า แล้ว หรือครั้นแล้ว เช่น
กาตูน-กตฺวา-กตฺวาน แปลว่า กระทำแล้ว หรือครั้นกระทำแล้ว.
๒๖. ปัจจัย ๑๗ ตัวตั้งแต่ โต ถึง ชฺชุ เรียกว่า ปัจจัยนาม เพราะใช้ลงหลังนามศัพท์ ส่วนอีก ตัวคือตั้งแต่
เตฺว ถึง ตฺวาน เรียกว่า ปัจจัยกิริยากิตก์ เพราะใช้ลงหลังธาตุในกิริยากิตก์.